CIBALI SIGARA FABRIKASI

Cibali Sigara Fabrikası; İstanbul Suriçi Fatih Cibali Kadir Has Caddesi’ne cepheli olarak 1884 tarihinde Osmanlı Reji şirketi tarafından sigara fabrikası olarak inşa edilir. Kırım Savaşı’ndan gırtlağına kadar borçla çıkan Osmanlı Devleti, tarihinde ilk kez dış borçlanmaya gider. Savaş harcamalarının üzerine dış borç yükleri de eklendikçe, Avrupa sermayesine bağımlı hale gelinir. Devlet borçlarına karşılık olarak tütün tekel imtiyazı, 1876 yılında Galata bankerlerine, 1880 yılında ise ‘Duyunu Umumiye İdaresi’ne bırakılır. Bu düzenlemeler geliri arttırmayınca, Osmanlı sınırları içinde tütün alım ve rüsumlarını toplama, tütün fabrikası açma imtiyazı 30 yıl süre ile yıllığı 750,000 altına Osmanlı Bankası, Viyana’da Credit Anstalt ile Berlin’de banker Blaynrud şirketlerinden kurulu ‘Müşterek-ül Menfa İnhisar-ı Duhan-ı Aliye-i Osmaniye’ veya ‘Reji Şirketi’ne verilir. Cibali Tütün ve Sigara Fabrikası da tütün mamülleri üretmek amacıyla 1884 yılından başlayarak reji şirketinin binası olarak inşa edilir. Reji şirketi tütün tekelini 1923 yılına kadar elinde tutar. 1924 yılında ise tüm imtiyazlar kaldırılır ve Cumhuriyet Hükümeti’ne devredilir.

1946’da ilk yerli puro,1959’da Samsun adıyla ilk filtreli sigara üretimi gibi pek çok ilke mekan olan Cibali Tütün ve Sigara Fabrikası 1995 yılına kadar sigara üretimine devam etti. Fabrika, 1995 yılında eski teknolojisinden dolayı tekrar renove edilmemek üzere kapatıldı. Binanın konumu, boyutları, strüktürü ve mimarisi nedeniyle, pek çok kurum ve firma binaya talip oldular. Fatih Belediyesi, belediye binası yapmak için, Mimar Sinan Üniversitesi ek bina olarak kullanmak için yapıyı istedi. Fakat Kadir Has’ın, dönemin Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ile olan yakın ilişkileri ve binanın eğitim hizmeti verebilecek şekilde yeniden kullanıma karar verilmesi nedeniyle, yapı Kadir Has Üniversitesi’ne tahsis edildi.

Yapının inşasına 1876 yılında başlanmış. Yapının mimarının Hovsep Aznavur olduğu düşünülüyordu fakat La Turki dergisinin 20 Nisan 1876 tarihli sayısında, binanın mimarı olarak Alexandre Vallaury’nin adı geçiyor. Cibali Tütün ve Sigara Fabrikası, bir anlamda dönemin yapı ve yapım tekniklerinin yansımalarını taşıyor. Yapının mekan ve kütle boyutları, neoklasik mimari üslubu, klasik dönem yapı sanatından ayrılarak dönemin ilginç bir örneğini oluşturuyor. Yapıda sanayi dönemi sonrasında batılı devletlerde kullanılan tuğla, demir, döküm taşıyıcı kolanlar ve cam gibi yapı malzemeleri kullanılmış. Çatı örtüsündeki özgün Marsilya kiremitleri, pik döküm kolonları ve döşemelerde kullanılan INP çelik putreller Fransa’dan getirilmiş. Kırık olan kiremitleri ayırdık ama sağlam olanları tek tek temizleterek ön cephede kullanılmıştır.