…ISTANBUL KÖSKLERI

KÖŞK NEDİR

Köşk kelimesi Farsça’dan dilimize geçmiştir. Birçok dilde kullanılan bir kelimedir. Türkçe’de korularda, bağlarda, sayfiyelerde veya saray bahçelerinde inşa edilmiş ahşap yapılardır. İstanbul kültüründe sayfiye veya yazlık kullanılan ahşap veya kagir yapılardır. Hatta bazıları konaklardan daha büyük olsa dahi bunlara köşk denmiştir. Aslında evden büyük, konaktan küçük yapılara köşk denir. Köşkler daha ziyade hali vakti yerinde olan ailelerin yazlık konutudur. Aslında padişah aileleri de köşk yaptırmışlardır. Şehzade Mehmet Vahdettin Köşkü, Veliaht Abdülmecit Efendi Köşkü gibi. Köşklerin isimlendirmesi ise Camlı Köşk, Atlı Köşk, Kuleli Köşk, İkiz Köşk, Zürafalı köşk gibi isimler almıştır. Bu köşklerin yapıldığı semtlere ise Sayfiye, Şitaniye, Bahariye isimleri verilmiştir. Özet olarak Köşkler Sayfiye alanlarına yapılan büyük sivil mimari yapılarıdır.

KONAK NEDİR

Konak kelimesi konmak mastarından türemiş bir kelimedir. Genelde şehrin içinde yaz ve kış oturulan büyük evlerdir. Köşklerden daha büyük yapılardır. Osmanlı Konakları, içerisinde konak sahibinin geniş ailesi ile damat,  gelin, dede, nine ve torunlar ile beraber birkaç kuşağın bir arada yaşadığı malikanelerdir. Bu konaklarda, arabacısı, ahçısı, temizlikçisi, bahçıvanı ve hizmetkarlar ordusunun yaşadığı yapılardır. Bu gün şehir merkezinde bulunan bu yapılardan kagir olanlar kalmıştır. Büyük semt yangınlarda ahşap olanlar günümüze gelememiştir. Köşkte bir nesil aile yaşarken, Konakta birkaç kuşak beraber yaşarlar. Konaklar 10-20 odalık olanlar küçük konak olarak kabul edilirken 20-40 odalık konaklar büyük konak sayılır. Konakların büyük bahçeleri bulunmakta idi. Konağın harem, selamlık, müştemilat, arabalık, ahır, mutfak, çamaşırlık, hizmetkarların yaşadıkları kısımlar olmak üzere büyük bir yerleşke idi.

KASIR NEDİR

Türkçe’de Köşkler, Konaklar dışında bir de Kasırlar vardır. Kasır kelimesi Arapça bir kelime olup, batı dillerinde karşılığı Şato dur. Türkçe’de Padişah veya padişah ailesi tarafından yapılmış sayfiye binalarına denir. Önemli olan konu hanedan ailesi tarafından yapılmış olmasıdır. Hanedan dışında birinin yaptırdığı yapılara kasır ismi verilmez. Kasır yapılarının büyük veya küçük olma zorunluluğu yoktur. Küçüksu Kasrı, Ihlamur Kasrı, Tophane Kasrı gibi yapılar çok küçük olmasına karşın, Aynalıkavak Kasrı, Koşuyolu Adile Sultan Kasrı ve Beykoz Kasırları büyük binalardır.

SARAY NEDİR

Padişahların tüm hanedanıyla sürekli kaldıkları yapılara Saray denir. Saray Farsça bir kelimedir. Tam Türkçe karşılığı, Hükümdarlık konutudur. Hanedan mensupları saray ve kasırlarda yaşarlar. Hanedana ait olmayan kişiler ise köşk ve konaklarda yaşamaktaydılar. Kasırlar kısa süreli yaşanan olmasına karşı saraylar yaz ve kış yaşanan konutlardır. Büyük alanlı ve bahçeli sarayların bahçelerine yapılmış münferit binalar vardır. Topkapı Sarayı içinde bulunan Bağdat Köşkü, Revan Köşkü ve Mecidiye Köşkü Saraylar kısmında anlatılmaktadır.  Yıldız sarayında bulunan Şale Köşkü, Çadır köşkü ve Malta Köşkü Saraylar dosyasında anlatılmaktadır.