KÜTÜPHANE VE GÜZELCE ALI PASA TÜRBESI

Sultan II. Osman'ın dönemi Sadrazamlarından Güzelce Ali Paşa 1621'de vefat edince buraya defnedilmiş ve kabrinin üzerine kâgir kubbeli bir türbe inşa edilmiştir. Türbede kendinden başka kaptan-ı deryalık yapan iki Ali Paşa, Murat Paşa ve Beşiktaş Mevlevihanesinin banisi Sadrazam Hüseyin Paşa gömülüdür. Sultan II. Abdülhamit döneminde hazirenin kuzey kesimine bazı şehzade ve kadın sultanların gömülü olduğu, "Şehzadeler Türbesi" olarak adlandırılan bina inşa edilmiştir. Moloz taş ve tuğla ile örülmüş olan duvarları, sıvalı ahşap Çatısı günümüzde kiremitlerle örülüdür. Köşeleri pahlanmış dikdörtgen planlı türbenin cephelerinde üç pencere grubu vardır. Burada gömülü olanları şöyle sıralaya biliriz:

Türbe içinden genel görünüm

  1. Sultan Abdülmecit'in hanımlarından ve Sultan VI. Mehmet Vahdettin'in analığı Şayeste Hanım (1911)
  2. Sultan V. Murat'ın oğullarından Şehzade Selahattin Efendi (1915)
  3. Sultan Abdülmecit'in hanımlarından Bidar Kadın Efendi (1918)
  4. Sultan II. Abdülhamit'in hanımlarından Nur-i Emsal Kadın Efendi (1950)
  5. Sultan V. Murat'ın kızı Fatma Sultan'ın oğlu Sultanzade Mehmet Murat Bey (1911)
  6. Sultan II. Abdülhamit'in kızlarından Samiye Sultan (1909)
  7. Sultan II. Abdülhamit'in kızlarından Ayşe Sultan'ın kızı Aliye Namiye Hanım Sultan (1903)
  8. Sultan II Abdülhamit'in eşlerinden Mezit Kadın Efendi (1908)
  9. Sultan Abdülmecit'in torunlarından Sultanzade Osman Hayri Bey (1911)
  10. Sultan Abdülhamit'in adı tespit edilemeyen diğer bir torunu.
  11. Sultan Abdülmecit'in ikinci hanımı Serfiraz Hanım (1905)
  12. Sultan II. Abdülhamit'in hanımlarından Dilbesend Kadın Efendi (1901)
  13. Sultan Abdülmecit'in oğullarından Şehzade Kemalettin Efendi (1905)
  14. Sultan Abdülmecit'in oğullarından Şehzade Süleyman Efendi (1910)

Sultan Abdülhamit'in bendeganından, tekkenin mensubu olan Hacı Mahmut Efendi 1901'de tekkenin cümle kapısına bitişik bir kütüphane inşa ettirmiş, 1903'de tekkeye Çıkan yokuş üzerinde Yahya Efendi'nin 1538'de yaptırdığı Çeşmeyi yenilemiştir. Hacı Mahmut Efendi 4492'si yazma, 2512'si basma olmak üzere 7004 kitap vakfetmiştir. Sonra türbedarlardan Hasan Hayri ve Abdullah Efendiler 142 yazma, 161 basma olmak üzere 303 kitap bağışlamıştır. Hacı Reşit Bey ise 17 yazma, 205 basma olmak üzere 222 kitap bağışlamıştır. Böylece toplam 7529 kitaplı zengin bir kütüphane olmuştur. Kütüphanedeki kitaplar 1940'da Süleymaniye Kütüphanesi'ne nakledilmiştir. Hacı Mahmut Efendi Kütüphanesi tek katlı, dikdörtgen planlı basit bir yapıdır. Pencerelerin ortasında, kemerlerin üstünde baninin ve kütüphanenin inşa tarihini veren celî sülüs hatlı mensur kitabe bulunur. İki mısradan oluşan kitabe "Arif" imzalıdır.

Yahya Efendi'nin İstanbul ve civarında biri tıp medresesi olmak üzere beş adet medresenin banisi olduğu kaydedilmektedir. Beşiktaş'taki medresenin inşa tarihi belli olmamakla beraber Yahya Efendi Çeşmesinin kitabesine bakarak 1538 yıllarında inşa edildiği söylenebilir. Medrese Mimar Sinan'ın eseridir. Kurulan bu tıp medresesinin müderrisleri Mehmet Efendi ve Kara Cafer Efendi'dir.