YAHYA EFENDI TEKKESI VE CAMII

Yahya Efendi Tekkesi ve Camii; İstanbul Boğazı’nın Rumeli yakasında Beşiktaş Küçük Mecidiye Camii'nin sol tarafında Yahya Efendi Çıkmazı'ndadır. Dergah Yahya Efendi tarafından yaptırılmıştır. Yapılış tarihi, tekkenin yanında yer alan Çeşmenin kitabesinden yola Çıkarak 1538 olarak tahmin edilmektedir. Yahya Efendi'nin kendi imkânları ile satın aldığı geniş arazi, bugünkü tekke arsasının yanı sıra, daha sonra Çırağan ve Yıldız Sarayları'nın arazilerine katılan birer bölümü, ayrıca Yüksek Denizcilik Okulu'nun arsasını da içine almakta, Yıldız Tepesi'nden Boğaziçi kıyısına kadar kesintisiz uzanmaktaydı. Bu meyanda 18. yy başlarında bugünkü Yüksek Denizcilik Okulu ile eski Beşiktaş Stadı'nın bulunduğu yerde Yahya Efendi vakfına ait yedi gözlü kayıkhane, bahçeler, havuz, bahçıvan odaları, ev, ekmekçi, kulluk, ayazma-Çeşmenin varolduğu bilinmektedir. Bütün bu arazinin bir kısmı Sultan Abdülmecit tarafından saltanatın sonlarında, bir kısmı da 1873'de halefi Sultan Abdülaziz tarafından Yıldız ve Çırağan Sarayları'nın arazisine katılmış, yukarıda bahsedilen gayr-i menkullerden günümüze, Yahya Efendi Türbesi'ne bitişik birkaç evden başka hiçbiri intikal etmemiştir.

Yahya Efendi, mescid-tevhithane, medrese, hamam, Çeşme ve Çeşitli evlerden oluşan bir külliye niteliğindeki ilk tekkeyi tesis ederek, Çevresini bağlar ve Çiçek bahçeleri ile donatmıştır. Daha sonra bu mescit-tevhithane, Velizade Ahmet adında bir hayırseverin minber ilavesiyle cami-tevhithaneye dönüşmüştür. Aynı zamanda Yahya Efendi'nin şiirlerinde geçtiği üzere tekkenin bulunduğu yere kemerlerle su getirildiği anlaşılmaktadır. Yahya Efendi'nin vefatını müteakip Sultan II. Selim Mimar Sinan'a tekkeyi genişlettirerek yeni baştan inşa ettirmiş, aynı zamanda Şeyh için türbe yaptırmıştır. Kaptan-ı Derya ve Sadrazam Cezayirli Gazi Hasan Paşa 1777'de tekkenin içine bir Çeşme yaptırmıştır. Sultan II. Mahmut ve Abdülmecit zamanında tekke onarım geçirmiş ve bazı hücreler ilave edilmiştir. Yahya Efendi tekkesinin türbeler dışında bugünkü şeklini alması 1873'de Sultan Abdülaziz'in annesi Pertevniyal Valide Sultan'ın büyük onarımı sonucunda olmuştur. Bu onarımın kitabesi cümle kapısının üzerinde yer almaktadır

Daha sonra Sultan II. Abdülhamit döneminde tekkenin onarımlar geçirdiği anlaşılmaktadır. Yine Sultan II. Abdülhamit tarafından 1906'da tekke girişinin sağ tarafına Hamidiye Çeşmesi yaptırılmıştır. Tekkelerin 1925 yılında kapatılmasını müteakip cami-tevhithanesi cami olarak kullanılmaya başlanmış, bu fonksiyonu günümüze kadar sürmüştür. Tekke müştemilatından ayakta kalan bölümlerde son postnişin Şeyh Abdülhay Efendi vefatına kadar ikamet etmiş, daha sonra bu bölümler cami görevlilerine mesken olmuştur. Tekkenin postuna geçmiş olan şeyhlerin tam bir dökümü elde edilememiştir. Yahya Efendi'den sonra yanında gömülü olan oğulları Şeyh İbrahim Efendi ile Şeyh Ali Efendi'nin posta geçtikleri tahmin edilir.

Tekkede hizmet gören şeyh ya da türbedarlardan isimleri tespit edilebilenler şunlardır:

  1. Şeyh Yahya Efendi
  2. Şeyh İbrahim Efendi
  3. Şeyh Ali Efendi
  4. Türbedar Şeyh Yusuf Efendi
  5. Türbedar Şeyh el-Hac Hafız Ali Efendi
  6. Türbedar Şeyh Mehmet Nuri Şemsettin Efendi
  7. Şeyh Seyyit Mustafa Efendi
  8. Türbedar Hüseyin Şevki Efendi
  9. Şeyh Seyyit el-Hac Mehmet Nuri Efendi
  10. Şeyh Hasan Hayri Efendi
  11. Şeyh Abdülhay Öztoprak Efendi